اللَّهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ الحُجَهِ بنِ الحَسَن صَلَواتُکَ علَیهِ و عَلی آبائِهِ فِی هَذِهِ السَّاعَهِ وَ فِی کُلِّ سَاعَهٍ وَلِیّاً وَ حَافِظاً وَ قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِیلًا وَ عَیْناًحَتَّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعاً وَ تُمَتعَهُ فِیهَا طَوِیلا

 


این روزها توافق احتمالی ایران و کشورهای 1+5 و عواقب احتمالی آن به یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد بحث در فضای بین‌المللی تبدیل شده است.  در این میان تأثیر این توافق بر شاخص‌های اقتصادی یکی از مهم‌ترین نتایجی است که مورد توجه تمام ناظران سیاسی قرار دارد. در این باره پیش‌بینی‌ها در مورد تأثیر این توافقنامه متنوع است. برخی از اوج‌گیری اقتصاد ایران سخن می‌گویند و برخی کارشناسان با توجه به محدودیت قانونی موجود درباره رفع تحریم‌ها که به خصوص از کانال کنگره وجود دارد، از بی‌اثر بودن آنها خبر می‌دهند.  با این حال سؤال اساسی اینجاست که در صورت امضای یک تفاهمنامه و رفع نسبی برخی تحریم‌ها چه انتظاری درباره عملکرد اقتصادی دولت در این باره وجود دارد. شاید باید به برخی از سخنان چندی پیش رهبر معظم انقلاب درباره بحث تحریم‌ها و نقش عملکرد داخلی در تأثیرگذاری آنها رجوعی شود.

 

 

برای مطالعه به ادامه مطلب بروید


این روزها توافق احتمالی ایران و کشورهای 1+5 و عواقب احتمالی آن به یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد بحث در فضای بین‌المللی تبدیل شده است.  در این میان تأثیر این توافق بر شاخص‌های اقتصادی یکی از مهم‌ترین نتایجی است که مورد توجه تمام ناظران سیاسی قرار دارد. در این باره پیش‌بینی‌ها در مورد تأثیر این توافقنامه متنوع است. برخی از اوج‌گیری اقتصاد ایران سخن می‌گویند و برخی کارشناسان با توجه به محدودیت قانونی موجود درباره رفع تحریم‌ها که به خصوص از کانال کنگره وجود دارد، از بی‌اثر بودن آنها خبر می‌دهند.  با این حال سؤال اساسی اینجاست که در صورت امضای یک تفاهمنامه و رفع نسبی برخی تحریم‌ها چه انتظاری درباره عملکرد اقتصادی دولت در این باره وجود دارد. شاید باید به برخی از سخنان چندی پیش رهبر معظم انقلاب درباره بحث تحریم‌ها و نقش عملکرد داخلی در تأثیرگذاری آنها رجوعی شود. 
‌    ‌    ‌   
 رهبر معظم انقلاب در دیدار چندی پیش اعضای خبرگان به این مسئله اشاره کردند و به عنوان یک مثال عینی، به صدمات ناشی از تحریم‌ها خاطرنشان کردند: موشکافی دقیق، آشکار می‌کند که علت آسیب‌هایی که به خاطر تحریم متحمل شده‌ایم، وابستگی کشور به نفت و اقتصاد دولتی و عدم حضور مردم در متن اقتصاد است. 
رهبر انقلاب با طرح سؤالاتی مهم افزودند: آیا اگر اقتصاد کشور و زندگی ملت را به درآمد نفتی وابسته نمی‌کردیم و با پرهیز از ادامه اشتباه اوایل انقلاب مبنی بر دولتی شدن همه مسائل، مردم را حقیقتاً وارد فعالیت‌های اقتصادی می‌کردیم، دشمن می‌توانست با تحریم نفتی و تحریم دستگاه‌های دولتی، این آسیب‌ها را وارد آورد؟
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای تأکید کردند: اگر مسائل را اینگونه ریشه‌یابی و علاج کنیم، مشکلات حل می‌شود و نگاهمان به محبت دشمن نخواهد بود.  حالا سؤال اینجاست که اگر فرصتی در حوزه رفع تحریم‌ها در اختیار کشور قرار گیرد باید از آن چگونه استفاده کرد؟
  ‌
   آتش بس 10 ساله در پیش است؟
آن گونه که از اخبار برمی آید و در سخنان مقامات ایرانی منعکس شده است، توافق احتمالی ایران و کشورهای محدود و در یک بازه زمانی 10 ساله و حتی کمتر خواهد بود و در فاصله آن برخی تحریم‌ها کاهش می‌یابد.  در این میان گذشته از انگیزه کشورهای غربی برای تعیین این مدت زمانی به نظر می‌رسد این فاصله زمانی تنها یک آتش‌بس موقتی بین ایران و غرب باشد و امکان آغاز تحریم‌ها یا فشارهای غرب بعد از پایان توافق یا حین آن به شدت محتمل است. 
در این میان عقیده‌ای که منطقی به نظر می‌رسد آسیب‌ناپذیر کردن کشور در مقابل تحریم‌ها است تا غرب امکان فشار بر ایران را در حوزه اقتصادی نداشته باشد. نکته‌ای که بارها و بارها مورد تأکید مقام معظم رهبری به عنوان اصلی‌ترین راهبرد اقتصادی ایران قرار گرفته است. 

  ‌   تحریم‌ها چگونه اثرگذار شد
قبل از تشدید تحریم‌ها در سال‌های اخیر، تحریم‌ها در حوزه واقعی اقتصاد اعمال می‌شد و نتیجه آن ایجاد محدودیت در دسترسی ایران به کالاها و خدمات خاصی بود اما این تحریم‌ها به‌راحتی و با انجام کارهای واسطه‌ای یا خرید از بازار سیاه دور زده می‌شد. به دلیل آنکه رصد فعالیت‌های ایران برای امریکا و سایر کشورها سخت و هزینه‌بر بود، آنها نمی‌توانستند ضمانت اجرای لازم برای اعمال تحریم‌ها را ایجاد کنند. در نتیجه، همیشه راهی برای دور زدن تحریم‌ها وجود داشت. دور زدن تحریم‌ها تنها افزایش هزینه نهایی دسترسی به آن کالا یا خدمت را موجب می‌شد که آن نیز برای ایران قابل قبول بود.  در دور جدید تحریم‌ها که از دی‌ماه ۱۳۸۵ با تحریم بانک‌های ایرانی شروع شد، نشانه‌هایی حاکی از تغییر تاکتیک امریکا در پیش بردن تحریم‌ها مشاهده شد. شروع تحریم‌بانکی به معنای کشیده شدن تحریم‌ها به بخش اعتباری اقتصاد بود.  به یمن جهان‌روا بودن دلار و استفاده حداکثری از آن در مبادلات اقتصادی جهانی، که ایران نیز یکی از کشورهایی است که به‌صورت حداکثری از دلار استفاده می‌کند، امریکا این قدرت را دارد که بتواند تبادلات اقتصادی کشورهای هدفِ خود همچون ایران را شناسایی کند.  با بررسی عملکرد نهادهای درگیر در تحریم‌های بانکی، می‌توان مشاهده کرد که همان تاکتیک قدیمی «دورزدن تحریم‌ها» مورد استفاده آنها قرار گرفت، هرچند این تاکتیک توانست تا حدود چهار سال بخشی از مسائل بانکی را به‌نحوی برطرف کند، اما از طرف دیگر، زمینه را برای تنگ‌تر شدن حلقه تحریم‌های بانکی مهیا کرد. 
تصمیم‌گیران و متفکران اقتصادی کشور، تغییر تاکتیک دشمن را به‌خوبی درک نکردند و همین مسئله سبب شد که وضعیت روزبه‌روز سخت‌تر شود. درصورتی‌که اگر تاکتیک جدید به‌خوبی درک می‌شد و ابزارهای در‌اختیار دشمن نیز شناخته می‌شد، کم‌سودی دور زدن تحریم‌ها در عرصه بانکی به‌راحتی قابل تشخیص بود. نتیجه این مسئله کاهش ناگهانی ارزش پول ملی و سقوط یک میلیون بشکه‌ای صادرات نفت بود که فشار اقتصادی را بیش از پیش بر کشور وارد کرد. 
  ‌
   اول از همه قطع وابستگی به نفت
به نظر می‌رسد در صورت کاهش فشارها اولین نکته‌ای که باید مورد توجه دولتمردان قرار بگیرد، قطع وابستگی بودجه دولت به نفت است. 
وابستگی بودجه کشور به نفت اصلی‌ترین عاملی بود که سبب شد اقتصاد ایران در حضور تحریم‌ها به شدت مورد فشار قرار بگیرد و منجر به رشد نقدینگی و افزایش تورم شود. 
اصلاح سیاست‌های مالی و هدایت کردن بودجه کشور به سمت استفاده لازم از منابع مالیاتی اقدامی است که به سرعت باید مورد توجه مسئولان اقتصادی دولت قرار بگیرد و حتی آن را به عنوان یک مسئله مهم و راهبردی عملیاتی کنند اما در کنار این، رشد و رونق تولید نیز سیاست کلانی است که نباید از نگاه دولتمردان دور بماند. 

  ‌   رونق داخلی، هدف اصلی 
نکته دیگری که باید در خصوص استفاده از فرصت کاهش تحریم‌ها مورد توجه قرار بگیرد، توجه به رونق تولید در داخل کشور است چراکه مهم‌ترین مسیر قطع درآمدهای نفتی کشور، افزایش تولید در داخل کشور است. توجه به رونق تولید راه اصلی است که همواره در مبارزه با تحریم‌ها مورد بی‌توجهی قرار گرفته است. 
دولت‌ها در مواجهه با فشار دشمن برای تحریم بخش نفت، بیشترین تلاش خود را در سال‌های اخیر بر هموار کردن راه دسترسی به درآمدهای نفتی متمرکز کرده‌اند. 
 این اقدامات بخشی از مشکلات را مرتفع کرده اما صورت‌مسئله که وابستگی به درآمدهای نفتی است، تغییری نکرده است. راه اصولی حل این مسئله، رونق یافتن تولید ملی و جایگزین شدن درآمدهای مالیاتی به‌جای پول نفت است. هرچند رهبر انقلاب تأکیدات فراوانی بر حمایت از تولید ملی به‌عنوان ستون فقرات اقتصاد مقاومتی داشته‌اند اما هنوز در اقتصاد ایران فعالیت‌های غیرمولد جذابیت فراوان دارد و همین وضعیت سبب می‌شود سرمایه‌ها به‌جای آنکه به سمت تولید برود، به سمت فعالیت‌های سوداگرانه همچون بازار ارز و سکه و بازار زمین و مسکن سوق پیدا کند. 

    بازسازی اقتصاد خارجی ایران، هدف اول
در کنار توجه به اولویت‌های داخلی نکته دیگری که در حوزه اقتصادی باید مورد توجه قرار بگیرد، ترمیم مسیرهای اقتصادی موجود در حوزه فعالیت‌های برنامه‌ریزی شده خارجی کشور است.  گسترش استفاده از پیمان‌های ارزی به جای استفاده از دلار و یورو و همچنین ایجاد شبکه اعتباری به جای سوئیفت در بین کشورهای همسو تدبیر دیگری است که در عرصه خارجی باید مورد توجه قرار بگیرد. 
گسترش صادرات غیرنفتی نیز می‌تواند در راستای افزایش تولید منافع داخلی و همچنین تنوع منابع ارزآوری مورد استفاده قرار بگیرد. 
 سؤال اینجاست که آیا این فرصت نیز مانند بقیه فرصت‌ها صرف برخی مصارف داخلی می‌شود یا برای ایجاد اقتصاد مقاومتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.


نوشته شده در تاريخ ۱۳٩۳/۱٢/٢٤ توسط محمدمهدی ترابی

لوگوی دوستان
تمامی حقوق این وبلاگ برای محفوظ و انتشار مطالب با ذکر منبع مجاز می باشد.